چەپی کورد

هاواری نه‌فه‌سه‌ قه‌تیسه‌كان   شه‌ماڵ

کاریکاتێر......هاناو                          وەرگیراو لە ماڵپەری کوردستان نێت

ئورهان په‌مۆک،نووسه‌ری ره‌خنه‌گری تورک، خه‌ڵاتی نۆبێلی

ئه‌مساڵ بۆ وێژه‌ی پێ بڕا

 به‌گوێره‌ی خه‌به‌ری هه‌واڵده‌رییه‌کان له‌ درێژه‌ی به‌خشینی خه‌ڵاتی نوبێل له‌ بواره‌ جیاوازه‌کانی زانستی و فه‌رهه‌نگیدا، خه‌ڵاتی وێژه‌(ئه‌ده‌بیات)یش بڕیاری له‌سه‌ردرا و بڕا به‌ نووسه‌ری به‌ناوبانگی تورک ئوورهان په‌مۆک. په‌مۆک چیرۆک و رۆمان نووسه‌. به‌پێی خه‌به‌ری ڕادیو ده‌نگی ئاڵمان (دۆیچه‌وێله‌)، نووسراوه‌کانی ئه‌م نووسه‌ره‌ تورکه‌ به‌ 35 زبان وه‌رگێراونه‌ته‌وه‌ و له‌ 100 وڵاتدا بڵاو کراونه‌ته‌وه‌. به‌ناوبانگترین به‌رهه‌مه‌کانی په‌مۆک بریتین له‌ قه‌ڵای سپی ،جه‌وده‌ت به‌گ و منداڵه‌کانی ، خانووی بێده‌نگ، به‌فر و ئیستانبووڵ.بیره‌وه‌ری و شار و...په‌مۆک هه‌روه‌ها ساڵی پار له‌ ئاڵمان خه‌ڵاتی ئاشتیی پێدرا و ستایشی هه‌ڵوێسته‌ سیاسی و ئینسانییه‌کانی کرا. پامۆک له‌ نووسراوه‌کانی خۆیدا ڕاشکاوانه‌ ناسیوناڵیزمی تورک ده‌داته‌ به‌ر ره‌خنه‌ی قه‌ڵه‌می تیژی خۆی. هه‌ر بۆیه‌ ناسیوناڵیزمی تورک (چ له‌ ده‌سه‌ڵات و چ له‌ شکڵێ ناوه‌ندی ناحوکمیدا)، زۆر دژایه‌تیی ده‌که‌ن. په‌مۆک یه‌کێک له‌و نووسه‌ره‌ تورکه‌ ده‌گمه‌نانه‌یه‌ که‌ با ئاشکرا کوشتاری ئه‌رمه‌نی و کورد به‌ ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتدارانی تورک مه‌حکووم ده‌کات و باسیده‌کات. بۆ نموونه‌ به‌نووسراوه‌ بڵاوی کردووه‌ته‌وه‌ که‌:له‌ سه‌ر ده‌ستی حاکمانی تورک یه‌ک ملێوین ئه‌رمه‌نی و 30 هه‌زار کورد قه‌ڵاچۆ کراون. هه‌ر به‌هۆی ئه‌م قسه‌یه‌وه‌، به‌تاوانی ته‌وهین به‌ تورک‌یه‌ت حکوومه‌تی تورکییه‌ کێشایه‌ دادگا.ره‌نگبێ پاش ته‌نز نووسی کارامه‌ و به‌ناوبانگ عه‌زیزنه‌سین و یاشار که‌ماڵ ، په‌مۆک به‌ناوبانگترین نووسه‌ری تورکه‌ که‌ ناوبانگی جیهانیی هه‌یه‌. ئه‌گه‌رچی ناسیونالیزمی تورک به‌شێوه‌ی ڕێکخراو هه‌وڵی خه‌وشدارکردنی سیما و ناوی په‌مۆک ده‌دات، به‌ڵام بێجگه‌له‌ هێندێک تورکی ناسیوناڵیستی ده‌مارگرژ نه‌بێ، نه‌یتوانیوه‌ ته‌نانه‌ت له‌ تورکییه‌ش پێش به‌ خوشه‌ویستیی په‌مۆک بگرێ. هۆیه‌که‌شی ئه‌وه‌یه‌ که‌ په‌مۆک قسه‌ی دڵی زۆربه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی تورکییه‌ ده‌کات. به‌باشی ده‌چێته‌ ناخی کۆمه‌ڵگاکه‌یه‌وه‌ و به‌ په‌خشانێکی ره‌وان باسی ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ له‌ تورکییه‌ پێشتر چ روویداوه‌ و ئێستا چ رووده‌دات..په‌مۆک ده‌ڵێ: له‌ 200 ساڵ پێشه‌وه‌ تا ئێستا له‌ وڵاتی ئێمه‌ مێژووی مودێرنیزه‌کردن به‌شێوه‌ی ئیجباری و به‌هێزی ده‌وڵه‌ت و له‌ سه‌ره‌وه‌ سه‌پێندراو. ئه‌م مێژوویه‌‌ پره‌ له‌ به‌ربه‌ره‌کانیی کۆن‌پارێزانی دژی مودێڕنیزه‌ بوون.ئێمه‌‌ی تورک هێند له‌م مێژووه‌ ورد بوینه‌ته‌وه‌ که‌ ڕومانێکی تایبه‌ت له‌ ده‌روونیه‌وه‌ سه‌ری هه‌ڵداوه‌.واتا رۆمانی خۆرئاوایی- خۆرهه‌ڵاتی. ڕۆمانی قه‌ڵای سپیی من له‌م ده‌سته‌یه‌. چتێک که‌ جیهانی ئیمڕۆ پێی ده‌ڵێ له‌به‌ر یه‌ک وه‌ستانی رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوا. به‌هۆی ئه‌وه‌ی تورکییه‌ له‌نیوان رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوادایه‌، به‌باشی هه‌ست به‌و له‌به‌ریه‌ک وه‌ستانه‌ ده‌کات.گه‌رچی په‌مۆک به‌ وه‌رگرتنی خه‌ڵاتی نوبێل ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ ناوبانگ ده‌رده‌کات و باشتر ده‌توانی قسه‌کانی بکات ، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش ئاواتی خۆی به‌م شێوه‌ ده‌رده‌بڕێ: سه‌ره‌ڕای زبانی توند و تیژم، ئاواتم ئه‌وه‌یه‌ که‌ یه‌که‌م نووسه‌ری تورک بم که‌ به‌هۆی قسه‌ تونده‌کانییه‌وه‌ ره‌وانه‌ی زیندان ناکرێت.ڕه‌زبه‌ری 2006

وەرگیراو لە: ماڵپه‌ڕی هه‌ڵوێست